Canada Start-up Visa 2026: Tạm dừng, lộ trình mới và các lựa chọn thay thế

Canada Start-up Visa (SUV) từng là 1 trong những chương trình định cư độc đáo và hấp dẫn nhất thế giới dành cho doanh nhân quốc tế. Ra mắt năm 2013 và trở thành chương trình vĩnh viễn năm 2018, Start-up Visa mở ra con đường trở thành thường trú nhân Canada cho những nhà sáng lập có ý tưởng kinh doanh đột phá, không yêu cầu đầu tư vốn cá nhân lớn hay tài sản ròng cao như các chương trình đầu tư truyền thống.

Tuy nhiên, đến ngày 01/01/2026, chương trình đã chính thức tạm dừng tiếp nhận đơn mới theo chỉ thị từ Bộ Di Trú, Tị Nạn và Quốc Tịch Canada (IRCC). Tình trạng tạm dừng này được công bố trên trang chính thức canada.ca, đánh dấu sự kết thúc của “kỷ nguyên vàng” khi SUV hoạt động như con đường tương đối dễ tiếp cận dành cho doanh nhân muốn trở thành thường trú nhân Canada. Thời gian xử lý hồ sơ đã vượt quá 10 năm và tồn đọng khổng lồ là 2 nguyên nhân chính dẫn đến quyết định này.

Bài viết này cung cấp cái nhìn toàn diện về Start-up Visa — từ cơ chế hoạt động của chương trình, điều kiện tham gia, lý do tạm dừng, kế hoạch thay thế trong năm 2026, đến các con đường thay thế mà doanh nhân có thể cân nhắc trong thời gian chờ đợi chương trình mới.

Start-up Visa là gì

Start-up Visa là chương trình định cư liên bang Canada được thiết kế dành riêng cho các doanh nhân nhập cư có kỹ năng và tiềm năng xây dựng doanh nghiệp sáng tạo tại Canada. Chương trình Start-up Visa nhắm đến việc thu hút các nhà sáng lập có khả năng tạo ra doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, cạnh tranh được trên thị trường toàn cầu và tạo việc làm cho người Canada.

Khác với các chương trình đầu tư định cư truyền thống (thường yêu cầu đầu tư hàng triệu đô la), Start-up Visa không đặt ra yêu cầu về tài sản ròng cá nhân tối thiểu hay mức đầu tư vốn cố định. Điểm khác biệt cốt lõi của chương trình nằm ở cơ chế “designated organizations” — các tổ chức được chỉ định, đóng vai trò lọc và cam kết hỗ trợ các dự án khởi nghiệp tiềm năng thay mặt cho chính phủ. Chính cơ chế độc đáo này đã giúp Start-up Visa trở thành biểu tượng cho cách tiếp cận sáng tạo của Canada đối với nhập cư doanh nhân trong suốt hơn 1 thập kỷ qua.

Cơ chế hoạt động của Start-up Visa

Quy trình Start-up Visa được thiết kế độc đáo so với các chương trình định cư khác của Canada, với 4 bước chính:

1. Tìm tổ chức được chỉ định (Designated Organization): IRCC duy trì danh sách các tổ chức được chỉ định — bao gồm các quỹ đầu tư mạo hiểm (venture capital funds), nhà đầu tư thiên thần (angel investor groups) và vườn ươm doanh nghiệp (business incubators). Doanh nhân phải liên hệ, thuyết phục các tổ chức này đầu tư hoặc chấp nhận ý tưởng kinh doanh của mình.
2. Nhận Letter of Support và Commitment Certificate: Nếu tổ chức được chỉ định đồng ý hỗ trợ, họ sẽ cấp thư hỗ trợ (Letter of Support) cho doanh nhân và thông báo với IRCC thông qua Commitment Certificate. Mức đầu tư tối thiểu từ các tổ chức này là: $200.000 CAD từ quỹ đầu tư mạo hiểm, $75.000 CAD từ nhóm nhà đầu tư thiên thần, hoặc 0 đồng nếu do vườn ươm doanh nghiệp chấp nhận.
3. Đáp ứng các điều kiện bổ sung: Doanh nhân phải đáp ứng yêu cầu về trình độ ngoại ngữ (tối thiểu CLB 5), chứng minh tài chính đủ để định cư, đã hoàn thành tối thiểu 1 năm học sau trung học, và đáp ứng các tiêu chí sức khỏe, lý lịch tư pháp theo quy định chung của IRCC.
4. Nộp đơn xin thường trú nhân: Sau khi có thư hỗ trợ, doanh nhân nộp đơn xin thường trú nhân trực tiếp lên IRCC. Tối đa 5 nhà sáng lập có thể cùng nhận thường trú nhân từ 1 dự án khởi nghiệp.

Giấy phép lao động tạm thời tùy chọn

Trong thời gian chờ xử lý đơn xin thường trú, doanh nhân có thể xin giấy phép lao động tạm thời (open work permit) để bắt đầu xây dựng doanh nghiệp tại Canada ngay lập tức. Đây là 1 trong những ưu điểm lớn nhất của Start-up Visa so với các chương trình định cư doanh nhân khác. Tuy nhiên, từ ngày 19/12/2025, IRCC đã ngừng tiếp nhận đơn xin giấy phép lao động tùy chọn này, chỉ cho phép gia hạn đối với những người đã có giấy phép.

Tình trạng Start-up Visa từ 01/01/2026

Tình trạng tạm dừng hiện tại là sự kiện quan trọng nhất trong lịch sử Start-up Visa. Theo chỉ thị của Bộ trưởng Bộ Di Trú, Tị Nạn và Quốc Tịch Canada, từ ngày 01/01/2026, IRCC sẽ không tiếp nhận đơn xin thường trú nhân mới qua chương trình Start-up Visa cho đến khi có thông báo khác.

Các mốc thời gian quan trọng

• 19/12/2025: IRCC ngừng tiếp nhận đơn xin giấy phép lao động tùy chọn SUV mới.
• 31/12/2025: Các tổ chức được chỉ định ngừng cấp Commitment Certificate mới. Đây là thời hạn cuối để doanh nhân nhận thư cam kết từ các tổ chức đã chỉ định.
• 01/01/2026: Chương trình chính thức tạm dừng tiếp nhận đơn mới. IRCC đặt mức tiếp nhận về 0 cho đến khi có thông báo mới.
• 30/06/2026: Thời hạn cuối cùng để những doanh nhân đã có Commitment Certificate hợp lệ từ năm 2025 nộp đơn xin thường trú nhân. Sau ngày này, không ai còn có thể nộp đơn qua chương trình hiện tại, kể cả những người có thư cam kết hợp lệ.

Lý do tạm dừng chương trình

Quyết định tạm dừng Start-up Visa không phải là ngẫu nhiên mà là kết quả của nhiều vấn đề tích tụ qua các năm:

Tồn đọng khổng lồ: Đến cuối năm 2025, chương trình Start-up Visa đối mặt với tồn đọng đơn xử lý vượt quá 10 năm thời gian xử lý. Điều này có nghĩa là 1 đơn mới nộp vào đầu 2025 có thể phải chờ đến năm 2035 hoặc muộn hơn mới được xử lý xong.

Tăng trưởng đột biến: Số người được cấp thường trú nhân qua Start-up Visa tăng chóng mặt trong thập kỷ qua. Từ chỉ 55 người năm 2015, con số đã lên tới 5.605 người năm 2024 — tăng hơn 100 lần trong chưa đến 10 năm. Đến năm 2025, con số này giảm xuống 1.425 do các biện pháp siết chặt trước khi tạm dừng.

Tập trung bất cân đối: Phần lớn người nhận thường trú nhân qua chương trình tập trung tại 2 tỉnh bang là Ontario (2.805 người năm 2024) và British Columbia, tạo áp lực lớn lên cơ sở hạ tầng và thị trường nhà ở tại các khu vực này.

Kế hoạch mức nhập cư 2026-2028: Kế hoạch mới của IRCC cắt giảm tổng số suất định cư doanh nhân liên bang xuống 50% — từ 1.000 xuống chỉ 500 suất mỗi năm. Con số này quá nhỏ để duy trì 1 chương trình quy mô lớn như Start-up Visa hiện tại.

Quan ngại về chất lượng đầu ra: IRCC ngày càng lo ngại về hiệu quả thực tế của các dự án khởi nghiệp được cấp Start-up Visa — nhiều dự án không phát triển thành doanh nghiệp thực sự sau khi doanh nhân nhận được thường trú nhân.

Chương trình thay thế: Lộ trình thí điểm doanh nhân mới 2026

IRCC đã công bố rõ ràng rằng họ không từ bỏ nhập cư doanh nhân mà sẽ thay thế Start-up Visa hiện tại bằng 1 lộ trình mới được gọi là “high-impact Start-up Visa pilot” (Lộ trình thí điểm Start-up Visa tác động cao). Chi tiết đầy đủ sẽ được công bố trong năm 2026, nhưng 1 số định hướng chính đã được tiết lộ qua Departmental Plan 2026-27 của IRCC.

Đặc điểm dự kiến của chương trình mới

Chương trình thí điểm mới sẽ có những đặc điểm khác biệt đáng kể so với phiên bản hiện tại:

• Chọn lọc hơn: Ưu tiên các doanh nhân tinh anh (elite entrepreneurs) và các dự án kinh doanh có tiềm năng kinh tế mạnh. Tiêu chí đánh giá sẽ khắt khe hơn nhiều.
• Ưu tiên doanh nhân đã ở Canada: Những người đang sở hữu giấy phép lao động hợp lệ tại Canada được cho là sẽ được ưu tiên xử lý.
• Tập trung vào ngành có lợi ích kinh tế lớn: Công nghệ sạch, trí tuệ nhân tạo, khoa học đời sống và đổi mới khu vực sẽ là các lĩnh vực trọng tâm.
• Chất lượng thay vì số lượng: Chuyển từ mô hình “khối lượng” sang mô hình chọn lọc, nhấn mạnh kết quả thực tế và tác động kinh tế lâu dài.
• Giám sát chặt chẽ hơn đối với các tổ chức được chỉ định: IRCC dự kiến sẽ siết chặt việc giám sát các quỹ đầu tư, nhóm nhà đầu tư thiên thần và vườn ươm doanh nghiệp tham gia chương trình để đảm bảo chất lượng thực sự.

Thời điểm ra mắt dự kiến

Chi tiết đầy đủ về chương trình thí điểm mới được kỳ vọng sẽ được công bố vào giữa đến cuối năm 2026. Tuy nhiên, với kế hoạch mức nhập cư chỉ 500 suất mỗi năm cho toàn bộ chương trình doanh nhân liên bang, cạnh tranh sẽ cực kỳ khốc liệt. Nhiều chuyên gia di trú cho rằng chương trình mới sẽ giống 1 “chương trình thí điểm chọn lọc” hơn là 1 chương trình định cư quy mô lớn.

Các con đường thay thế cho doanh nhân muốn định cư Canada

Trong lúc chờ đợi chương trình thí điểm mới, các doanh nhân muốn định cư Canada vẫn có nhiều lựa chọn khả thi. Dưới đây là các con đường chính đang hoạt động năm 2026.

Provincial Nominee Program (PNP) – Nhóm doanh nhân

Các chương trình đề cử tỉnh bang (PNP) với nhóm doanh nhân là lựa chọn tốt nhất và tích cực nhất hiện nay. Hầu hết các tỉnh bang đều có chương trình doanh nhân riêng với tiêu chí khác nhau:

• Ontario Immigrant Nominee Program (OINP) – Entrepreneur Stream: Yêu cầu tài sản ròng tối thiểu $400.000-$800.000 CAD và đầu tư tối thiểu $200.000-$600.000 CAD tùy vị trí (trong hoặc ngoài Greater Toronto Area).
• BC PNP – Entrepreneur Immigration: Yêu cầu tài sản ròng tối thiểu $600.000 CAD và đầu tư ít nhất $200.000 CAD trong doanh nghiệp tại British Columbia.
• Alberta Advantage Immigration Program (AAIP) – Entrepreneur Streams: Có nhiều nhóm khác nhau bao gồm Rural Entrepreneur Stream, Graduate Entrepreneur Stream và Farmer Stream.
• Saskatchewan Immigrant Nominee Program (SINP) – Entrepreneur Category: Yêu cầu tài sản ròng tối thiểu $500.000 CAD và đầu tư tối thiểu $200.000-$300.000 CAD tùy vào vị trí.
• Manitoba Provincial Nominee Program (MPNP) – Business Investor Stream: Yêu cầu tài sản ròng tối thiểu $500.000 CAD và đầu tư tối thiểu $250.000 CAD.
• Prince Edward Island PNP – Work Permit Stream: Cho phép doanh nhân đầu tư và vận hành doanh nghiệp tại PEI.

Tất cả các chương trình PNP doanh nhân đều yêu cầu kế hoạch kinh doanh chi tiết, cam kết tạo việc làm cho người Canada và thường có giai đoạn vận hành doanh nghiệp trước khi nhận đề cử chính thức.

Quebec Entrepreneur Program

Tỉnh bang Quebec vẫn vận hành chương trình doanh nhân riêng với các tiêu chí độc lập với chương trình liên bang. Yêu cầu bao gồm tài sản ròng tối thiểu $900.000 CAD và đầu tư tối thiểu $300.000 CAD. Kỹ năng tiếng Pháp là lợi thế lớn và thường là yếu tố quyết định trong việc được chấp nhận.

Giấy phép lao động C-11 (C-11 Work Permit)

Giấy phép lao động C-11 dành cho doanh nhân tự tạo việc làm (entrepreneurs/self-employed) là con đường tạm thời cho phép doanh nhân nước ngoài đến Canada để thành lập và vận hành doanh nghiệp có lợi ích kinh tế đáng kể. Đây không phải là con đường trực tiếp đến thường trú nhân, nhưng sau khi vận hành doanh nghiệp thành công tại Canada, doanh nhân có thể chuyển đổi sang các con đường PNP hoặc Express Entry khi đủ điều kiện.

Global Skills Strategy và CUSMA

Đối với doanh nhân trong lĩnh vực công nghệ cao, Global Skills Strategy cung cấp giấy phép lao động nhanh chóng (2 tuần xử lý). Người Mỹ và Mexico có thể sử dụng CUSMA (thay thế NAFTA) để nhập cảnh Canada với tư cách chuyên gia. Đây cũng là các lựa chọn tạm thời cho đến khi chương trình Start-up Visa mới được công bố.

Chiến lược cho doanh nhân quan tâm đến Canada

Với bối cảnh phức tạp hiện tại, các doanh nhân muốn định cư Canada nên cân nhắc chiến lược sau:

• Nếu đã có Commitment Certificate từ 2025: Hoàn thiện hồ sơ và nộp đơn xin thường trú nhân qua Start-up Visa càng sớm càng tốt trước hạn chót 30/06/2026. Mọi tài liệu phải được chuẩn bị kỹ lưỡng để tránh trễ hạn.
• Nếu chưa có Commitment Certificate: Chương trình Start-up Visa hiện tại không còn là lựa chọn. Chuyển hướng sang PNP doanh nhân là con đường thực tế nhất trong năm 2026.
• Theo dõi thông báo IRCC: Chương trình thí điểm Start-up Visa mới sẽ được công bố trong năm 2026. Chuẩn bị sẵn kế hoạch kinh doanh, tài chính và hồ sơ cá nhân để có thể nộp ngay khi chương trình mở lại.
• Cân nhắc định cư theo con đường nhân lực: Nếu đã có kinh nghiệm làm việc chuyên môn, các con đường Express Entry hoặc PNP lao động có thể nhanh hơn và ổn định hơn nhiều so với chờ đợi chương trình doanh nhân mới.
• Tư vấn chuyên gia: Làm việc với các chuyên gia di trú được cấp phép (Regulated Canadian Immigration Consultant — RCIC) để đánh giá hồ sơ cụ thể và xác định con đường phù hợp nhất với hoàn cảnh cá nhân.

Kết luận

Start-up Visa là 1 trong những chương trình định cư độc đáo nhất mà Canada từng cung cấp cho doanh nhân quốc tế, nhưng tình trạng tạm dừng từ ngày 01/01/2026 đã đánh dấu sự kết thúc của 1 kỷ nguyên. Với tồn đọng vượt 10 năm, quan ngại về hiệu quả thực tế và kế hoạch cắt giảm mức nhập cư doanh nhân liên bang xuống 50%, IRCC đã quyết định thiết lập lại toàn bộ chương trình.

Thông điệp quan trọng nhất dành cho doanh nhân quan tâm đến định cư Canada trong năm 2026 là: đừng xây dựng kế hoạch dựa trên Start-up Visa hiện tại. Thay vào đó, hãy xem xét các con đường thay thế như PNP doanh nhân, Quebec Entrepreneur Program, giấy phép lao động C-11 hoặc chờ đợi chương trình thí điểm mới được công bố sau trong năm. Mỗi con đường có yêu cầu và thời gian khác nhau, và không có con đường nào “dễ dàng” như Start-up Visa trong kỷ nguyên vàng của nó.

Đối với những ai thực sự có ý tưởng kinh doanh đột phá và khả năng tài chính phù hợp, cơ hội định cư Canada qua con đường doanh nhân vẫn còn. Tuy nhiên, cạnh tranh sẽ khốc liệt hơn, yêu cầu chất lượng cao hơn và đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng hơn bất kỳ thời điểm nào trước đây. Việc theo dõi sát các thông báo từ IRCC và làm việc với các chuyên gia di trú có kinh nghiệm là chìa khóa để nắm bắt cơ hội khi chương trình thí điểm mới chính thức ra mắt.